Trong thú y hiện đại, các giải pháp có nguồn gốc thực vật (phytogenic solutions) đang ngày càng thu hút sự quan tâm nhờ tiềm năng hỗ trợ chức năng sinh lý, duy trì sức khỏe và bổ trợ quản lý bệnh lý ở chó và mèo
Thực vật chứa nhiều hợp chất hoạt tính sinh học như polyphenol, flavonoid và saponin, có thể tác động đến các quá trình chống oxy hóa, phản ứng viêm và chuyển hóa. Tuy nhiên, hoạt tính sinh học ghi nhận trong phòng thí nghiệm không đồng nghĩa với hiệu quả lâm sàng đã được chứng minh. Việc ứng dụng cần dựa trên đặc điểm của chế phẩm, liều dùng, tính an toàn và bằng chứng nghiên cứu trên động vật mục tiêu. Dùng được trên chó nhưng không đồng nghĩa sử dụng trên mèo (Poppenga, 2002; Fougere, 2025)
Các lĩnh vực ứng dụng tiềm năng
Hỗ trợ sức khoẻ đường tiêu hoá
Một số chiết xuất thực vật đang được nghiên cứu về khả năng tác động đến phản ứng viêm, cân bằng oxy hóa và hệ vi sinh vật đường ruột (Guo và cs, 2024). Các dược liệu như Glycyrrhiza glabra (cam thảo) và Centella asiatica (rau má) là những ví dụ được quan tâm trong nghiên cứu dược liệu. Tuy nhiên, hiệu quả cần được đánh giá riêng cho từng công thức và chỉ định cụ thể.
Hỗ trợ chức năng gan và thận
Silybum marianum (cây kế sữa), chứa các thành phần liên quan đến silymarin, được nghiên cứu nhờ tiềm năng chống oxy hóa (Guo và cs, 2024; Fougere, 2025). Trong khi đó, các hợp chất có nguồn gốc thực vật cũng đang được quan tâm trong những chiến lược hỗ trợ sức khỏe thận.
Đối với động vật mắc bệnh gan hoặc thận mạn tính, mọi chế phẩm bổ trợ cần được đánh giá về tính an toàn, khả năng tương tác với thuốc và mức độ phù hợp với chế độ dinh dưỡng điều trị. Thảo dược không thay thế việc chẩn đoán, theo dõi và điều trị bệnh lý nền.
Hỗ trợ sức khỏe đường tiết niệu
Một số dược liệu như Boerhavia diffusa và Crataeva nurvala có lịch sử sử dụng trong y học cổ truyền liên quan đến sức khỏe tiết niệu. Tuy nhiên, hiệu quả của từng chế phẩm cần được xác minh bằng nghiên cứu phù hợp.
Ở mèo, các dấu hiệu như tiểu khó, tiểu máu hoặc rặn khi đi tiểu có thể liên quan đến viêm bàng quang vô căn, sỏi tiết niệu, nhiễm trùng hoặc tắc nghẽn niệu đạo. Việc xác định nguyên nhân là thiết yếu trước khi lựa chọn biện pháp can thiệp. Đặc biệt, tắc nghẽn niệu đạo là tình trạng cấp cứu cần được xử trí kịp thời (Taylor và cs, 2026).
Chăm sóc da, lông và sức khỏe cơ xương khớp
Các dược liệu như Azadirachta indica (neem), Boswellia serrata (nhũ hương Ấn Độ) và Curcuma longa (nghệ) đang được nghiên cứu về các hoạt tính sinh học liên quan đến chăm sóc da và phản ứng viêm.
Hỗ trợ hành vi và phục hồi dinh dưỡng
Một số thực vật như Withania somnifera (Ashwagandha) và các loài thuộc chi Valeriana được nghiên cứu trong các ứng dụng liên quan đến stress và thư giãn. Ngoài ra, các giải pháp có nguồn gốc thực vật còn được khảo sát trong chăm sóc răng miệng, quản lý cân nặng và hỗ trợ phục hồi sau bệnh (Poppenga, 2002; Fougere và cs, 2025)
Dù vậy, các ứng dụng này cần được đánh giá thông qua những kết quả có ý nghĩa thực tế, chẳng hạn mức độ chấp nhận thức ăn, khả năng dung nạp đường tiêu hóa, hoạt động vận động hoặc các chỉ tiêu lâm sàng phù hợp
Hỗ trợ sức khỏe cơ xương khớp và khả năng vận động
Các thành phần thực vật như Boswellia serrata (nhũ hương Ấn Độ) và Curcuma longa (nghệ) đang được quan tâm nhờ tiềm năng tác động đến các con đường tín hiệu viêm.
Một số nghiên cứu lâm sàng đã đánh giá chế phẩm có nguồn gốc thảo dược trên chó mắc thoái hóa khớp và ghi nhận cải thiện ở một số chỉ tiêu vận động (Moreau và cs, 2014). Tuy nhiên, mức độ bằng chứng khác nhau giữa các công thức, do đó không thể khái quát kết quả của một sản phẩm cho mọi chế phẩm chứa cùng loại thực vật
Các ứng dụng bổ trợ khác
Phytogenics còn được nghiên cứu trong chăm sóc răng miệng, quản lý cân nặng, hỗ trợ chuyển hóa, phục hồi dinh dưỡng và sức khỏe miễn dịch. Tuy nhiên, bằng chứng về cơ chế hoặc tác dụng trong phòng thí nghiệm chưa đủ để khẳng định hiệu quả lâm sàng trên thú cưng.
Trong giai đoạn phục hồi, cần ưu tiên đánh giá khả năng ăn uống, dung nạp tiêu hóa, duy trì khối lượng cơ và phục hồi hoạt động.
Đối với thiếu máu, cần xác định nguyên nhân trước khi bổ sung. Sắt chỉ nên được sử dụng khi có chỉ định phù hợp dưới sự giám sát của bác sĩ thú y; phytogenics không thay thế việc chẩn đoán và điều trị nguyên nhân nền.
Định hướng tương lai và kết luận
Tương lai của phytogenics trong chăm sóc động vật đồng hành phụ thuộc vào các nghiên cứu lâm sàng chặt chẽ, dược lý đặc thù theo loài, công thức và liều dùng được chuẩn hóa, cùng đánh giá an toàn dài hạn.
Mục tiêu không phải là thay thế y học thú y thông thường, mà là xác định những trường hợp cụ thể mà các chế phẩm thảo dược có thành phần được xác định rõ ràng có thể mang lại giá trị bổ sung cho quá trình chăm sóc và điều trị.
Tài liệu tham khảo
1. Guo X, Wang Y, Zhu Z, Li L. The role of plant extracts in enhancing nutrition and health for dogs and cats: safety, benefits, and applications. Veterinary Sciences. 2024;11(9):426. doi: 10.3390/vetsci11090426.
2. Fougere B. Western botanical medicine for small animals: a pathway to integrative veterinary care. Veterinary Clinics of North America: Small Animal Practice. 2025. doi: 10.1016/j.cvsm.2025.06.005.
3. Poppenga RH. Herbal medicine: potential for intoxication and interactions with conventional drugs. Clinical Techniques in Small Animal Practice. 2002;17(1):6–18. doi: 10.1053/svms.2002.27785.
4. Taylor S, Finch N, Caney S, Elliott J, Geddes R, Mortier F, et al. 2026 iCatCare consensus guidelines on the diagnosis and management of chronic kidney disease in cats. Journal of Feline Medicine and Surgery. 2026;28(9). doi: 10.1177/1098612X261466553.
5. Taylor S, Boysen S, Buffington T, Chalhoub S, Defauw P, Delgado MM, et al. 2025 iCatCare consensus guidelines on the diagnosis and management of lower urinary tract diseases in cats. Journal of Feline Medicine and Surgery. 2025;27(2). doi: 10.1177/1098612X241309176.
6. Moreau M, Lussier B, Pelletier JP, Martel-Pelletier J, Bédard C, Gauvin D, et al. A medicinal herb-based natural health product improves the condition of a canine natural osteoarthritis model: a randomized placebo-controlled trial. Research in Veterinary Science. 2014;97(3):574–581. doi: 10.1016/j.rvsc.2014.09.011
